Γιατί αμφισβητείται σήμερα η δημοκρατική Μεταπολίτευση

Submitted by nikosal on Mon, 02/12/2019 - 22:11

Στην παρουσίαση του βιβλίου του Μωυσή Λίτση, Στης Μεταπολίτευσης τα Χρόνια (εκδ. Τόπος) μίλησε ο Νίκος Φίλης Είχαν προηγηθεί από του βήματος οι κεντρικοί ομιλητές, δημοσιογράφοι Λήδα Μοσχονά, Γιάννης Παντελάκης και Τάσος Κωστόπουλος:

Διαβάζοντας το βιβλίο σήμερα, αναρωτιέμαι: Μας αφορά αυτή η συζήτηση ή είναι απλώς μια περιέργεια φιλιστόρων συμπολιτών και μια νοσταλγία για πράγματα που ζήσαμε, και επιβεβαιώθηκαν ή διαψεύστηκαν;

Απαντώ: Το βιβλίο κατά τη γνώμη μου υπηρετεί μια πολιτική στάση. Στις μέρες μας αμφισβητείται η Δημοκρατική Μεταπολίτευση. Ακόμα και αυτό που κάποτε ήταν προπαγάνδα της ακροδεξιάς -η άρνηση του Πολυτεχνείου- έχει πλέον εισχωρήσει στη ρητορική και την ανάλυση στελεχών της ΝΔ και των συστημικών Μέσων Ενημέρωσης.

Αυτό κατά τη γνώμη μου συνιστά ευθεία επίθεση στις κατακτήσεις της Μεταπολίτευσης, τις οποίες έχει ανάγκη σήμερα η ελληνική κοινωνία, την ώρα που προσπαθεί να βγει, έστω σιγά σιγά, από την κρίση. Θέλουν να μας πείσουν ότι η κρίση οφείλεται στη Δημοκρατία και ότι η έξοδος από αυτήν πρέπει να είναι η αναίρεση των δημοκρατικών και κοινωνικών κατακτήσεων. Είναι μία επιχείρηση της ελληνικής Δεξιάς στα χνάρια της γενικότερης συντηρητικής μετατόπισης και της νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας στην Ευρώπη και την Αμερική.

Στην πραγματικότητα, η μεταπολίτευση υπήρξε τομή στο πολιτικό σύστημα. Δεν ήταν ούτε «αλλαγή νατοϊκής φρουράς» που είχε πει ο Ανδρέας, ούτε «τι μπρόκολα τι λάχανα», που είχε πει ο Χαρίλαος εκείνες τις μέρες. Ήταν πολιτική και ιδεολογική τομή ανάμεσα στη Χούντα και τη Δημοκρατία -αυταρχική έστω, αλλά Δημοκρατία. Η μεγαλύτερη σε διάρκεια και καλύτερη σε ποιότητα δημοκρατική πορεία στην ιστορία της χώρας μας. Άρα ήταν μια σημαντική τομή στο εποικοδόμημα, με κυρίαρχη -θα τη χαρακτήριζα πρωταγωνίστρια- τη νεολαία στο κοινωνικό πεδίο.

Γιατί η Μεταπολίτευση υπήρξε κατεξοχήν νεολαιίστικο γεγονός. Η μεταπολιτευτική έκρηξη των κινημάτων της νεολαίας, υπήρξε συνέχεια της αντιδικτατορικής πάλης της νεολαίας και εντασσόταν, με την κατανοητή χρονική υστέρηση, στον κύκλο αμφισβήτησης στο εξωτερικό με τα κινήματα κατά του πολέμου στο Βιετνάμ και του Μάη του ‘68.

Η περίοδος της Μεταπολίτευσης υπήρξε μακρά και όχι ομοιογενής. Στο επίπεδο των κινημάτων της νεολαίας διακρίνουμε τρεις περιόδους. Η πρώτη, το 1974-1981, που ταυτίζεται με την υπερ-πολιτικοποίηση, την κυριαρχία και τον «εμφύλιο» για την πρωτοπορία ανάμεσα στις δυνάμεις της Αριστεράς, και τελικώς την κομματικοποίηση και τη γραφειοκρατικοποίηση των κινημάτων. Φαινόμενα που εξέφραζε η συμμαχία ΚΝΕ - ν. ΠΑΣΟΚ και ήταν φυσικό να προκαλέσουν αντιδράσεις σε ένα μεγάλο τμήμα της νεολαίας.

Ιδιαίτερα το ΠΑΣΟΚ είχε υπαγάγει τις κινητοποιήσεις στο στόχο της Αλλαγής, επιδιώκοντας να περιορίσει την αυτονομία των αγώνων. Οι καταλήψεις του 1979-1980, που οδήγησαν για πρώτη φορά στην ουσιαστική κατάργηση νόμου, του 815, συμπύκνωσαν το ευρύ φάσμα της αμφισβήτησης, σε αιτήματα εκδημοκρατισμού της εκπαίδευσης και -ιδιαίτερα- διεύρυνσης της πολιτικής. Τώρα πια, το «προσωπικό είναι και πολιτικό» και «εκτός του ιμπεριαλισμού υπάρχει και η μοναξιά», συνθήματα που σηματοδοτούν ανάδυση του φεμινισμού, της πολιτιστικής πολυμορφίας, των προσωπικών αγωνιών και της οικολογίας. Πρόκειται για μια νέα έκρηξη, αυτή τη φορά αντιαυταρχικών πρωτοβουλιών.

Έτσι ολοκληρώνεται η πρώτη και μπαίνουμε στη δεύτερη φάση των κινημάτων της Μεταπολίτευσης, που η έναρξή της συμπίπτει με τη νίκη του ΠΑΣΟΚ. Εξέλιξη που βιώθηκε στην αρχή ως μια νέα δημοκρατική τομή, καθώς πράγματι διεύρυνε τη λειτουργία της δημοκρατίας σε όλα τα επίπεδα. Αυτή η πρόσκαιρη ανάταση, που αντιμετωπίστηκε από την Αριστερά τελικά με αμηχανία, οδήγησε σιγά σιγά σε ένα νέο αυταρχισμό της διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, αυτή τη φορά κυρίως ιδεολογικό.

Αυτή η φάση, με την εναλλαγή προσδοκιών και απογοητεύσεων, έφτασε μέχρι το 1989, χρονιά σημαδιακή για τις διεθνείς αλλά και για τις εσωτερικές εξελίξεις. Τότε παγιώνεται η άνοδος της δεξιάς επιρροής στο χώρο της νεολαίας, με τη συνακόλουθη διάλυση των οργανώσεων νεολαίας, ως αποτέλεσμα της κρίσης της Αριστεράς. Είναι πλέον 1991, οπότε από τον αντι-ιμπεριαλισμό της Μεταπολίτευσης μεταπίπτουμε στον εθνικισμό του «Σκοπιανού». Αυτή η φάση της συντηρητικής αναδίπλωσης σφραγίζει την ύστερη Μεταπολίτευση.

Στα χρόνια πριν φτάσουμε στην κρίση, εκδηλώνονται πάντως ξεσπάσματα νεολαιίστικης αντίδρασης, όπως οι κινητοποιήσεις για τη μεταρρύθμιση Αρσένη και η ματαίωση της αναθεώρησης του άρθρου 16, για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Στα κινήματα νεολαίας προσδίδει πρόσθετη πολιτική αξία η παγκόσμια κινητοποίηση, με τη νεολαία ξανά στο επίκεντρο, κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης.
===
Τελειώνοντας, θέλω να συμπληρώσω το μαρτυρολόγιο των νέων-θυμάτων της κρατικής καταστολής κατά τη Μεταπολίτευση. Αναφέρθηκες ήδη, σύντροφε Μωυσή, στον Σιδηρόπουλο, τον Κουμή, την Κανελλοπούλου, τον Καλτεζά. Θα ήθελα να προσθέσω τη Σίσσυ Βασιλακοπούλου της ΚΝΕ, που το 1980 έπεσε θύμα επίθεσης αυτοκινήτου που οδηγούσε άνθρωπος της εργοδοσίας, έξω από το εργοστάσιο της ΕΤΜΑ, την ώρα που μοίραζε προκηρύξεις.

Αναφέρθηκες επίσης, Μωυσή, στο σύντροφο Μίλτο Πρωτογερέλλη, ο οποίος σε οργάνωσε στην ΔΗΜΑΚ και τον Ρήγα. Ο Μίλτος όπως και η αδελφή του Καίτη, έφυγαν γρήγορα, το 1987, θύματα τροχαίου ατυχήματος. Οι γονείς τους, ο Φρίξος και η Φιφή, παραμένουν ανάμεσά μας, κρατώντας μέσα τους την αγωνιστική φλόγα της νιότης τους και την περηφάνια για τα αδικοχαμένα παιδιά τους. Με έναν ιδιόμορφο τρόπο βρίσκονται στις σελίδες του βιβλίου σου.